Dijital Bağımlılık ve Beyin Sisi Artıyor

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital çağın beyin üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, sosyal medya ve kısa video akışlarının özellikle çocuk ve gençlerde dikkat dağınıklığı ve “beyin sisi” yaratabildiğini vurguladı.

Tarhan, akıllı telefonlar, sosyal medya platformları ve yapay zekânın günlük yaşamın ayrılmaz parçaları hâline geldiğini, ancak bu yoğun dijital maruziyetin zihinsel performansı olumsuz etkileyebileceğini belirtti. Uzun süreli sosyal medya gezinmesi ve kısa videolar, beyni sürekli yeni uyaranlarla karşı karşıya bırakarak odaklanma güçlüğüne ve zihinsel bulanıklığa neden oluyor.

Dijital bağımlılığın temelinde beynin ödül sistemi yer alıyor. Oyunlar ve sosyal medya, kısa aralıklarla dopamin benzeri ödül hissi yaratarak kullanıcıyı ekrana bağlıyor. Bu yüzden yalnızca yasaklamalar yeterli olmayıp, çocuklara spor, sanat, oyun ve sosyal etkinlikler gibi alternatif aktiviteler sunmak gerekiyor.

Prof. Dr. Tarhan, çocukları dijital dünyanın olumsuz etkilerinden korumanın en etkili yolunun aileyle kaliteli zaman geçirmek olduğunu belirtiyor. Birlikte oyun oynamak, yürüyüşe çıkmak, kitap okumak ve yemek sırasında telefon kullanmamak gibi basit kurallar, iletişimi güçlendirerek ekran süresini azaltıyor. Özellikle 6 yaş altı çocukların ekranla ebeveyn eşliğinde tanıştırılması öneriliyor.

“İnsan beyninin sadece %10’unu kullandığı” miti bilimsel temelden yoksundur. Beyin görüntüleme çalışmaları, basit görevlerde bile birçok bölgenin aynı anda aktif olduğunu gösteriyor. Beynin canlı kalması için yeni hobiler edinmek, farklı deneyimlere açık olmak ve merak duygusunu korumak önem taşıyor.

Duyguların kalpte değil, beyinde oluştuğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Dış dünyadan gelen bilgiler önce beyinde işlenir, ardından kimyasal maddeler aracılığıyla duygusal deneyime dönüşür; kalp ise bu duyguların bedensel yansımalarını hisseder.

Yapay zekâ, bilgiye hızlı erişim sağlayarak hayatı kolaylaştırsa da karar verici yerine insan düşüncesi ve empati yeteneği gelmemelidir. Etik kurallar olmadan yapay zekâ, yanlış yönlendirme ve manipülasyon riskleri taşıyabilir; ancak sağlık, eğitim ve bilim alanlarında doğru kullanıldığında büyük fayda sağlar.

Beyin sağlığının korunması için kaliteli uyku, omega‑3 açısından zengin besinler (balık, ceviz) ve anlamlı sosyal ilişkiler kritik önemdedir. Düzenli uyku beyin hücrelerini yenilerken, dengeli beslenme ve sosyal etkileşimler bilişsel fonksiyonları ve ruh sağlığını destekler.